Gramatyka A1–A2 · verbo
Czasownik hiszpański
W tym wpisie znajdziesz omówiony temat verbo, czyli czasownik hiszpański. Chociaż czasownik nie jest skomplikowanym zagadnieniem, to w jego obrębie mamy kilka ważnych kwestii. Bardzo zbliżonym tematem jest bezokolicznik, jednak został on omówiony w osobnym wpisie o infinitivo — bezokoliczniku po hiszpańsku.
Zakres wpisu
Co znajdziesz w tej lekcji?
W obrębie zagadnienia czasownika zostaną omówione takie tematy jak:
- podstawowe informacje: czym jest czasownik?
- jak odmienić hiszpański czasownik?
- bezokolicznik
- odmiana czasownika przez osoby
- odmiana czasownika przez czasy
- odmiana czasownika przez tryby
- popularne czasowniki w hiszpańskim
Czym jest verbo?
Verbo, czyli czasownik, to podstawowa część mowy. Odpowiada na pytania:
Czasownik wyraża opis jakiegoś działania, dziania się lub czynności. Ułóż sobie teraz w głowie kilka przypadkowych zdań, bez specjalnego zastanawiania się. Czy w każdym z nich użyłaś czasownika? Czy w każdym zdaniu opisujesz jakąś czynność lub stan? Prawdopodobnie większość z Twoich zdań zawierała czasownik.
Oczywiście możemy mówić o równoważnikach zdań, np. „zamknięte drzwi”, „zakaz palenia” itp. Ale nie jest to podstawowy sposób, w jaki się komunikujemy. Do efektywnej komunikacji dochodzi za pomocą pełniejszych zdań, w których używamy czasownika.
Jak odmieniać hiszpański czasownik?
Cztery informacje budują formę czasownika.
Każdy czasownik posiada cztery kluczowe elementy, które musimy poznać: jego podstawową formą jest bezokolicznik, odmienia się go przez osoby oraz używamy go w konkretnym czasie i trybie.
Aby odmienić hiszpański czasownik, musimy wiedzieć: kto wykonuje daną czynność, kiedy czynność się odbywa oraz w jaki sposób ma zostać wyrażona — jako fakt, rozkaz, wątpliwość, warunek lub życzenie.
1. Bezokolicznik
Bezokolicznik (infinitivo) to najczystsza, nieodmieniona forma czasownika. Jest to forma, jaką znajdziesz w słowniku. W języku hiszpańskim bezokoliczniki kończą się na -ar, -er lub -ir. Do formy może być również dołączone -se, np. levantarse. Bezokolicznik posłuży nam jako punkt wyjścia do odkrywania innych form czasownika.
2. Osoby
Hiszpańskie czasowniki odmieniają się przez osoby. Oznacza to, że forma czasownika zmienia się w zależności od tego, kto wykonuje daną czynność lub akcję. Hiszpański wyróżnia sześć osób:
- yo — ja
- tú — ty
- él / ella / usted — on / ona / Pan, Pani
- nosotros / nosotras — my
- vosotros / vosotras — wy; forma używana w Hiszpanii
- ellos / ellas / ustedes — oni / one / Państwo
Temat zaimków osobowych w hiszpańskim został całościowo omówiony w osobnym wpisie.
Regularna odmiana w czasie teraźniejszym
W regularnej odmianie odcinamy końcówkę bezokolicznika i dodajemy zakończenie właściwe dla osoby.
| Osoba | hablar | comer | vivir |
|---|---|---|---|
| yo | hablo | como | vivo |
| tú | hablas | comes | vives |
| él / ella / usted | habla | come | vive |
| nosotros/as | hablamos | comemos | vivimos |
| vosotros/as | habláis | coméis | vivís |
| ellos / ellas / ustedes | hablan | comen | viven |
3. Czasy
Kiedy odbywa się czynność?
Czasy gramatyczne w języku hiszpańskim opisują, kiedy akcja ma miejsce. Wyróżniamy teraźniejszość (presente), przeszłość (pretérito) i przyszłość (futuro), a w ich obrębie występują formy o różnych znaczeniach i niuansach. Ich nauka przybliża nas do płynnego posługiwania się językiem.
Czasów jest całkiem sporo. Opis czasów z poziomu początkującego znajdziesz w naszej gramatycznej układance — Gramboxie. Klikając poszczególne pola, otworzysz opis danego zagadnienia. Możesz śmiało z tego korzystać: są to darmowe materiały do nauki hiszpańskiego.
Otwórz Grambox4. Tryby
Nie tylko kiedy, ale też w jaki sposób.
Tryby w języku hiszpańskim to nie tylko gramatyczne zasady — to także okienka w murze, przez które widzimy emocje, możliwości, a czasami nawet obowiązki.
1. Tryb oznajmujący
el modo indicativo
Kiedy rozmawiamy o rzeczywistości, faktach czy konkretach, tryb oznajmujący jest naszym najlepszym przyjacielem. W tym trybie opowiadamy o tym, co się wydarzyło, dzieje się lub wydarzy. Wyobraźcie sobie, że jesteście reporterami własnej życiowej relacji — tryb oznajmujący to Wasz główny pasek narzędzi.
- Yo hablo español. — Mówię po hiszpańsku.
- Ella comió una manzana. — Ona zjadła jabłko.
- Nosotros viviremos en Barcelona. — Będziemy mieszkać w Barcelonie.
Zwróćcie uwagę na to, jak proste zdanie potrafi dostarczyć tyle informacji. Czy to nie fascynujące?
2. Condicional
forma warunkowa
A co z sytuacjami mniej pewnymi? Marzeniami, możliwościami? Tu z pomocą przychodzi condicional. Używamy go, gdy mówimy o czymś, co mogłoby się zdarzyć pod pewnymi warunkami. Jest jak szept rozważań — kiedy mówimy „co by było, gdyby...”:
- Me gustaría aprender español. — Chciałbym nauczyć się hiszpańskiego.
- Comería una manzana si tuviera hambre. — Zjadłbym jabłko, gdybym był głodny.
- Viviríamos en Barcelona si pudiéramos. — Żylibyśmy w Barcelonie, gdybyśmy mogli.
Czy czujecie, jak forma warunkowa otwiera przed Wami przestrzeń do marzeń?
3. Tryb rozkazujący
el modo imperativo
To tryb, który przekazuje nasze życzenia, prośby i polecenia. Używamy go, kiedy chcemy, by ktoś coś zrobił lub czegoś nie zrobił. Może być zarówno łagodnym pchnięciem, jak i mocnym nakazem.
- ¡Habla español conmigo! — Mów po hiszpańsku ze mną!
- No comas tantas manzanas. — Nie jedz tylu jabłek.
- ¡Vivamos la vida al máximo! — Żyjmy pełnią życia!
Zauważcie, jak energetycznie brzmią te zdania. Tryb rozkazujący przekazuje naszą wolę i intencje.
4. Tryb łączący
el modo subjuntivo
Subjuntivo spędza sen z powiek uczniom już od poziomu A2. To tryb, którego nie mamy wprost w języku polskim. Przewija się przez cały język hiszpański, niosąc nutę subiektywności, wątpliwości, życzeń, emocji czy możliwości. Pozwala bawić się odcieniami znaczeń, niewypowiedzianymi pragnieniami i niedookreślonymi możliwościami.
Nie oznacza jednak po prostu „czegoś niepewnego”. Jego zastosowanie zależy od konstrukcji, czasownika lub spójnika, po którym występuje.
- Me alegro de que tengas un nuevo trabajo. — Cieszę się, że masz nową pracę.
- Dudo que él venga hoy. — Wątpię, że on przyjdzie dzisiaj.
- Estudia mucho para que apruebes el examen. — Ucz się dużo, żebyś zdał egzamin.
- Es posible que llueva. — Możliwe, że będzie padać.
- Buscamos a alguien que hable español. — Szukamy kogoś, kto mówi po hiszpańsku.
Jeśli jesteś na stronie o czasowniku hiszpańskim, bardzo możliwe, że najbardziej interesuje Cię odmiana hiszpańskich czasowników. Odmiana może występować w różnych czasach i trybach. Dokładny opis najbardziej podstawowej odmiany znajdziesz we wpisie o Presente de indicativo.
Słownik na start
Popularne czasowniki w hiszpańskim
Zwróć uwagę, że część z nich występuje w formie z -se, odpowiadającej często polskiemu „się”. Po odłączeniu -se możemy rozpoznać, czy bezokolicznik należy do koniugacji -ar, -er czy -ir. Podczas odmiany zaimek nie znika, lecz zmienia formę i miejsce, np. vestirse → me visto.
| -AR · I koniugacja | -ER · II koniugacja | -IR · III koniugacja |
|---|---|---|
| hablar — mówić | comer — jeść | vivir — żyć |
| comprar — kupować | beber — pić | escribir — pisać |
| bailar — tańczyć | aprender — uczyć się | decidir — decydować |
| estudiar — uczyć się | leer — czytać | recibir — otrzymywać |
| trabajar — pracować | correr — biegać | abrir — otwierać |
| cantar — śpiewać | vender — sprzedawać | asistir — uczestniczyć |
| nadar — pływać | creer — wierzyć | partir — wyjeżdżać, dzielić |
| cocinar — gotować | entender — rozumieć | permitir — pozwalać |
| escuchar — słuchać | prometer — obiecywać | sentir — czuć |
| caminar — chodzić | deber — powinno się | dormir — spać |
| llegar — docierać | poder — móc | oír — słyszeć |
| viajar — podróżować | saber — wiedzieć, umieć | huir — uciekać |
| mirar — patrzeć | temer — obawiać się | decidirse — zdecydować się |
| amar — kochać | corresponder — odpowiadać | cubrir — przykrywać |
| ayudar — pomagać | perder — gubić, tracić | vestir — ubierać |
| bañarse — kąpać się | mover — poruszać | divertirse — bawić się |
| vestirse — ubierać się | escribir — pisać | despedirse — żegnać się |
| levantarse — wstawać | responder — odpowiadać | morir — umierać |
| acostarse — kłaść się spać | conocer — znać, poznawać | venir — przychodzić |
| maquillarse — malować się | crecer — rosnąć | construir — budować |
-AR · I koniugacja
hablar — mówić
comprar — kupować
bailar — tańczyć
estudiar — uczyć się
trabajar — pracować
cantar — śpiewać
nadar — pływać
cocinar — gotować
escuchar — słuchać
caminar — chodzić
llegar — docierać
viajar — podróżować
mirar — patrzeć
amar — kochać
ayudar — pomagać
bañarse — kąpać się
vestirse — ubierać się
levantarse — wstawać
acostarse — kłaść się spać
maquillarse — malować się
-ER · II koniugacja
comer — jeść
beber — pić
aprender — uczyć się
leer — czytać
correr — biegać
vender — sprzedawać
creer — wierzyć
entender — rozumieć
prometer — obiecywać
deber — powinno się
poder — móc
saber — wiedzieć
temer — obawiać się
corresponder — odpowiadać
perder — gubić
mover — poruszać
escribir — pisać
responder — odpowiadać
conocer — znać
crecer — rosnąć
-IR · III koniugacja
vivir — żyć
escribir — pisać
decidir — decydować
recibir — otrzymywać
abrir — otwierać
asistir — uczestniczyć
partir — wyjeżdżać
permitir — pozwalać
sentir — czuć
dormir — spać
oír — słyszeć
huir — uciekać
decidirse — zdecydować się
cubrir — przykrywać
vestir — ubierać
divertirse — bawić się
despedirse — żegnać się
morir — umierać
venir — przychodzić
construir — budować
Dodatkowe uporządkowanie
Nieregularny nie znaczy „bez reguły”.
Czasownik może zmieniać temat tylko w wybranych osobach albo czasach. Zamiast uczyć się wyjątków pojedynczo, grupuj je według wzoru.
pensar → pienso
poder → puedo
pedir → pido
hacer → hago
tener → tengo, tienes
ser → soy; ir → voy
Tematy powiązane
Przejdź do konkretnej lekcji.
Zobacz cały system
Nie zgub się w materiałach.
Źródła i zakres merytoryczny
Zakres rozszerzono zgodnie z inwentarzem A1–A2 w Plan Curricular Instituto Cervantes. Terminologię dotyczącą czasownika, koniugacji, czasu i trybu zweryfikowano w RAE–ASALE. Oryginalne objaśnienia, przykłady i tok narracji autorki zostały zachowane, a korekty terminologiczne wyraźnie oznaczone.