Gramatyka A1–A2 · participio
Participio w hiszpańskim
Participio to po polsku imiesłów bierny, np. „zrobiony”. Jest formą odczasownikową — tworzymy go od bezokolicznika. Ma swoje użycia w konkretnych konstrukcjach gramatycznych i jest budulcem czasów złożonych.
Jak tworzymy participio?
Od bezokolicznika do nowej formy.
Nie obejdzie się bez dokładnej umiejętności tworzenia participio od hiszpańskich czasowników. W regularnych formach odcinamy zakończenie bezokolicznika. Po -ar dodajemy -ado, a po -er i -ir — -ido.
pracować → przepracowany
kupować → kupiony
kończyć → skończony
pić → wypity
uczyć się → nauczony
sprzedawać → sprzedany
żyć → przeżyty
otrzymywać → otrzymany
decydować → zdecydowany
Najważniejsze wyjątki
Nieregularne participio, które trzeba znać.
Część najczęściej używanych czasowników tworzy participio bez regularnego -ado lub -ido. Warto uczyć się ich w zdaniach, nie jako oderwanej listy.
| Bezokolicznik | Participio | Przykład |
|---|---|---|
| abrir | abierto | He abierto la ventana. |
| cubrir | cubierto | La mesa está cubierta. |
| decir | dicho | Ya lo he dicho. |
| escribir | escrito | He escrito un correo. |
| hacer | hecho | Hemos hecho la tarea. |
| morir | muerto | El árbol está muerto. |
| poner | puesto | He puesto la mesa. |
| resolver | resuelto | El problema está resuelto. |
| romper | roto | Han roto el vaso. |
| ver | visto | ¿Has visto esta película? |
| volver | vuelto | Ya hemos vuelto. |
| imprimir | impreso / imprimido | He impreso el documento. |
| freír | frito / freído | He frito las patatas. |
| proveer | provisto / proveído | Han provisto el material. |
Formy podwójne
impreso / imprimido, frito / freído, provisto / proveído są uznawane za poprawne. W praktyce częstotliwość może zależeć od konstrukcji i regionu.
Przedrostek zwykle zachowuje wyjątek
hacer → hecho → deshecho, poner → puesto → propuesto, volver → vuelto → devuelto, ver → visto → previsto.
Kiedy stosujemy participio?
Ta sama forma pełni kilka różnych funkcji.
Najważniejsze jest rozpoznanie konstrukcji. Participio po haber zachowuje się inaczej niż participio opisujące rzeczownik albo rezultat czynności.
1. Czasy złożone
haber + participio
Participio pomaga budować czasy złożone, np. Pretérito Perfecto. W tej konstrukcji pozostaje niezmienne — nie dopasowujemy go do osoby, rodzaju ani liczby.
He escrito. · Ella ha escrito. · Nosotros hemos escrito. · Ellas han escrito.2. Strona bierna
ser + participio
Pokazuje czynność wykonywaną na podmiocie. Participio zgadza się z podmiotem w rodzaju i liczbie.
El correo fue enviado. · La carta fue enviada. · Las cartas fueron enviadas.3. Stan lub rezultat
estar + participio
Opisuje stan będący wynikiem wcześniejszej czynności. Tutaj również forma dopasowuje się do rodzaju i liczby.
La puerta está cerrada. · Los documentos están preparados.4. Participio jako przymiotnik
Może bezpośrednio określać rzeczownik i wtedy zachowuje się jak przymiotnik.
un vaso roto · una ventana abierta · unas patatas fritasHemos cerrado la puerta.
Zamknęliśmy drzwi. Akcent pada na wykonaną czynność. Po haber używamy zawsze formy cerrado.
La puerta está cerrada.
Drzwi są zamknięte. Opisujemy aktualny rezultat, dlatego cerrada zgadza się z la puerta.
Konstrukcje rezultatywne
Participio pokazuje, ile już zostało zrobione.
Poza czasami złożonymi spotkasz je w konstrukcjach podkreślających rezultat albo stopień ukończenia działania. Nie wszystkie opracowania klasyfikują każdą z nich identycznie jako peryfrazę, dlatego najważniejsze jest zrozumienie ich funkcji.
tener + participio
Tengo preparada la presentación.
Mam przygotowaną prezentację — liczy się gotowy rezultat.
llevar + participio
Llevo leídos tres capítulos.
Mam już przeczytane trzy rozdziały — podkreślamy dotychczasowy postęp.
dejar + participio
He dejado abierta la ventana.
Zostawiłam otwarte okno — czynność doprowadziła do określonego stanu.
quedar(se) + participio
La tienda quedó cerrada.
Sklep pozostał zamknięty — opisujemy osiągnięty stan.
dar por + participio
Damos por terminado el curso.
Uznajemy kurs za zakończony.
ir + participio
Ya van vendidas cien entradas.
Sprzedano już sto biletów — podajemy narastający wynik.
Zwróć uwagę na zgodność: tengo escrita la carta / tengo escritos los correos, llevo leídas cincuenta páginas. To jedna z różnic między konstrukcjami rezultatywnymi a czasem złożonym z haber.
Krótka praktyka
Utwórz formę i sprawdź zgodność.
- 01hablar → ______
- 02leer → ______
- 03hacer → ______
- 04Hemos ______ (escribir) dos correos.
- 05Las ventanas están ______ (abrir).
- 06Llevo ______ (leer) cien páginas.
Sprawdź odpowiedzi
1. hablado
2. leído
3. hecho
4. Hemos escrito dos correos.
5. Las ventanas están abiertas.
6. Llevo leídas cien páginas.
Ucz się bez chaosu
Zobacz cały zakres.
Źródła i zakres merytoryczny
Autorskie wyjście od form hablado, comido, vivido zostało zachowane i rozbudowane zgodnie z zakresem participio oraz Pretérito Perfecto w Plan Curricular Instituto Cervantes A1–A2. Zasady zgodności i konstrukcje z participio zweryfikowano w Nueva gramática de la lengua española RAE–ASALE.